Ahad, 10 Jun 2012

ADAT ISTIADAT PERKAHWINAN SUKU KAUM TATANA

Gadis-gadis suku kaum Kadazandusun Tatana menari tarian Sumayau dalam satu majlis perayaan.

Adat adalah warisan turun temurun tidak boleh direka-reka oleh masyarakat sesuatu kaum dan mestilah berterusan diamalkan daripada satu keturunan hingga kepada keturunan yang lain. Adat juga sentiasa dihormati dan diamalkan oleh suku kaum yang mempraktikkan adat istiadat tersebut.

Ketua adat mempunyai kuasa mengenakan hukuman ke atas sesiapa yang melanggar adat. Di sini dipaparkan sebahagian daripada adat istiadat suku kaum Tatana daerah Kuala Penyu yang  dipetik dari Titian Adat Istiadat Suku Kaum Kadazandusun Tatana Kuala Penyu.


Gadis-gadis suku kaum Tatana berpakaian tradisi ketika menjayakan satu pertunjukan.

Adat perkahwinan tersebut adalah mengikut tradisi dengan syarat-syarat seperti berikut:

Apabila seseorang teruna ingin berkahwin maka berdasarkan pilihannya itu ia perlu dipersetujui oleh kedua-kedua ibu bapa pihak lelaki kerana merekalah yang akan mengatur segala persediaan bagi perkahwinan anak mereka.

Pertunangan:

Di peringkat mengikat tali pertunangan biasanya seorang tua ditugaskan sebagai orang tengah disebut "SUSURUAN" bagi pihak lelaki datang ke rumah perempuan biasanya pada hari Selasa, Khamis atau Sabtu. Pihak perempuan diberi masa untuk berunding dan ketika "SUSURUAN" kembali ditentukan sama ada pinangan pihak lelaki diterima atau tidak. Jika pinangan diterima maka "SUSURUAN" dijemput minum dan makan oleh keluarga pihak perempuan. Jika pinangan pula ditolak maka makan dan minum tidak lagi dilayan.

Menentukan tarikh pertunangan:

Tarikh pertunangan ditetapkan mengikut persetujuan kedua-dua belah pihak. Lazimnya mereka memilih hari yang baik untuk majlis bertunang seperti hari-hari yang bukan bilangan ganjil dan juga dalam bulan yang dianggap baik sebagaimana menjadi kepercayaan masyarakat ini.

Perbelanjaan bertunang bergantung kepada kedudukan keturunan atau latar belakang keluarga pihak perempuan jika dia anak perempuan sulung daripada kalangan orang yang berkemampuan maka pertunangan dilangsungkan dengan upacara penuh isitiadat.

Jika ibu perempuan ada permintaan kerbau ketika bertunang maka anaknya mesti menuntut sama.

Sebagaimana kebiasaannya permintaan pertunangan membabitkan perkara-perkara seperti;

    Seekor kerbau atau babi (bagi bukan beragama Islam)
    Sepasang kain
    Sebentuk cincin emas
    Gelang emas
    Wang belanja dapur (kadar mengikut berapa yang wajar)
    Wang talak sebanyak RM500.00 (lima ratus ringgit) juga perlu dibayar

Perbelanjaan pertunangan ditanggung oleh pihak lelaki, setelah pasangan bertunang mereka tidak boleh membuat hubungan sebelum berkahwin. Siperempuan tidak boleh sesuka hati pergi kemana-mana kecuali mendapat keizinan tunangnya. Sekiranya pihak perempuan mengingkari syarat pertunangan mereka, maka dia akan didenda dengan mengembalikan semua perbelanjaan ketika bertunang, jika pihak lelaki pula mengikarinya, kos perbelanjaan pertunangan dikira hangus atau tidak perlu dibayar balik.

Kotoliban/Sepangadak:

Sekiranya sesebuah keluarga mempunyai ramai anak perempuan dan yang muda berkahwin dahulu daripada kakaknya, maka kakak itu diberi "KOTOLIBAN" atau melangkah bendul dan benda seperti berikut adalah wajib dipenuhi;

    Dundung/sigar
    Sira/baju
    Gonob/sarung
    Sebentuk cincin emas

Perbelanjaan kahwin:

Perbelanjaan perkahwinan diputuskan ketika majlis merundingkan permintaan ketika bertunang dan segala perbelanjaan mengikut persetujuan sama ada majlis perkahwinan dilangsung secara penuh istiadat atau secara sederhana. Jika pihak perempuan daripada kalangan golongan orang berkemampuan maka keluarganya akan menyediakan seekor kerbau bagi menambah kerbau pemberian (berian). Pemberian itu dipanggil "BALUN" dan perbelanjaan perkahwinan tersebut antara lainnya melibatkan;

    Seekor kerbau besar "RINAMPUNG"
    Satu pikul babi
    Gelang emas atau rantai emas
    Inapung RM500.00 (lima ratus ringgit)
    Wang belanja dapur atau wang hangus mengikut keadaan upacara perkahwinan
 

Masyarakat Tatana biasanya bekerjasama melakukan kerja-kerja membungkus kolupis apabila terdapat keperluan untuk menyempurnakan sesuatu upacara.

Perkahwinan dengan penuh istiadat bagi orang Kadazandusun Tatana yang beragama Katolik dan pagan adalah berbeza daripada adat "MOGINUM KAHWIN".

"MOGINUM KAHWIN" dinamakan "BEMASAK" mereka menyediakan
KOLUPIS" dan berbagai macam jenis makanan termasuk menyembelih kerbau bagi tujuan penyediaan "RINAMPUNG" serta memasak sebahagian dari daging kerbau itu untuk dihidang pada malam upacara moginum.

Surat kahwin:

Tidak seperti pada masa lalu, urusan bagi surat kahwin pada masa sekarang dilakukan dihadapan pendaftaran perkahwinan. Selain itu, surat kahwin juga boleh diperoleh bagi majlis perkahwinan di kampung melalui ketua kampung dan pihak berkenaan bagaimanapun mestilah hadir bersama ketua kampung tersebut menyaksikan upacara perkahwinan itu. 

Mereka boleh menjadi saksi apabila mendaftarkan perkahwinan tersebut di pejabat pendaftar perkahwinan kelak.

Suami meninggal:

Sekiranya suami meninggal dunia dan berian habis dijelaskan, pihak waris perempuan bagaimanapun tidak boleh melakukan sebarang tuntutan balik.

Jika berian belum habis dilunaskan maka bakinya juga tidak boleh dituntut oleh pihak waris perempuan.

Isteri meninggal:

Sekiranya isteri meninggal sebarang berian tidak boleh dituntut balik oleh pihak lelaki walaupun belum mempunyai anak.

Jika pasangan mempunyai anak, maka pencarian mereka berdua adalah hak dan dituntut oleh anak mereka. Jika anak mereka masih kecil maka si isteri boleh menuntut bagi pihak anak mereka.

Kahwin nialap:

"NIALAP"  membawa maksud seorang lelaki dan perempuan, atas dasar suka sama suka pulang untuk tujuan berkumpul sebagai suami-isteri tanpa bertunang di rumah pihak perempuan atau pihak lelaki. Mereka biasanya akan dikahwinkan dengan kadar segera dan ringkas sebaik sahaja mencapai persetujuan kedua-dua belah pihak. Ia membabitkan perbelanjaan seperti berikut;

    Seekor kerbau
    Seekor babi
    Perbelanjaan untuk dapur yang sederhana.
    
Kahwin inuli:

Kahwin "INULI" bererti silelaki pulang ke rumah siperempuan sama ada dia diterima atau tidak terpulang kepada pihak perempuan untuk membuat keputusan.

1 ulasan:

  1. ada adat tatana mati ka bos? saya ingin mencari semua adat Tatana dan belajarnya. Sejak datuk saya mati, saya sedar bahawa bukan dia saja yang mati tapi tu adat pun ikut dia mati.

    BalasPadam